Τί είναι το λεμφοίδημα;
Το λεμφοίδημα στα κάτω άκρα εμφανίζεται με (χρόνια) διόγκωση (οίδημα) στο μέλος, λόγω υπέρμετρης συσσώρευσης λέμφου, εξαιτίας της απουσίας ή δυσλειτουργίας (νοσηρότητας) των λεμφαδένων ή των λεμφαγγείων.
Πώς δημιουργείται το λεμφοίδημα;
Το λεμφικό σύστημα του σώματος αποτελείται από τους λεμφαδένες και τα λεμφαγγεία (λεμφοφόρα αγγεία). Τα λεμφαγγεία συλλέγουν ένα υγρό (λέμφος) που αποτελείται από πρωτεΐνες, νερό, λιπίδια, άλατα και απόβλητες ουσίες από τα κύτταρα και το μεταφέρουν στους λεμφαδένες. Οι τελευταίοι φιλτράρουν το υγρό από τις ξένες άχρηστες ουσίες και το επιστρέφουν στην κυκλοφορία του αίματος.
Σε περίπτωση δυσλειτουργίας του λεμφικού συστήματος (ελλιπούς ανάπτυξης ή απόφραξης), η παροχέτευση του υγρού είναι ανεπαρκής, με αποτέλεσμα να συσσωρεύεται υπερβολική ποσότητα λέμφου στο άκρο κι εμφανίζεται λεμφοστατικό οίδημα (λεμφοίδημα).
Ποιά είναι τα συμπτώματα;
Το λεμφοίδημα στα κάτω άκρα μπορεί να παρουσιαστεί στην κνήμη, τα δάκτυλα ή σε ολόκληρο το κάτω μέλος. Το δέρμα στο σημείο χαρακτηρίζεται από ξηρότητα, πάχυνση, σκλήρυνση, ιδίως αν συνυπάρχει και φλεβική στάση. Ακόμη, μπορεί να εμφανίσει παράλληλα λεμφοστατική υπερκεράτωση και θηλωμάτωση (φυσαλίδες). Υπάρχει πόνος (συνήθως ήπιος), αίσθημα βάρους και σφιξίματος.
Το πρήξιμο συνήθως διατηρείται καθ' όλη τη διάρκεια της ημέρας και υποχωρεί κατά τη νυκτερινή κατάκλιση. Χωρίς αντιμετώπιση, όμως, το υγρό θα εγκλωβιστεί μόνιμα στο άκρο, πολλαπλασιάζοντας τον ινώδη ιστό και αυξάνοντας τη λιπώδη μάζα στο μέλος. Τους θερινούς μήνες, έπειτα από έντονη κινητικότητα ή πριν την έμμηνο ρύση τα συμπτώματα γίνονται εντονότερα.
Ποιοί είναι οι τύποι του λεμφοιδήματος;
Το πρωτοπαθές λεμφοίδημα προσβάλλει κυρίως το γυναικείο φύλο νεαρής ηλικίας (πριν τα 35 έτη). Είναι συγγενούς προελεύσεως, με υποπλασία ή απλασία των λεμφοφόρων αγγείων. Το δευτεροπαθές λεμφοίδημα αφορά και τα δύο φύλα άνω των 35 ετών. Οφείλεται σε γνωστά και επίκτητα αίτια (τραύμα, φλεγμονή, παράσιτα, φλεβική ανεπάρκεια, νεοπλασία).
Ποιά είναι τα στάδια λεμφοιδήματος;
Στάδιο 1: ακόμη μη ορατό (λανθάνον), χωρίς κλινικές εκδηλώσεις (μπορεί να διαρκέσει έτσι ακόμη και για μήνες ή για έτη)
Στάδιο 2: ορατό, ήπιο, χωρίς αξιόλογη ποσότητα ουλώδους ιστού, δημιουργείται εντύπωμα (όταν πιεστεί το δέρμα), υποχωρεί έπειτα από ανάρροπη θέση («αυθόρμητα αναστρέψιμο στάδιο»)
Στάδιο 3: ορατό, μόνιμο, με μετρίου έως σημαντικού βαθμού ίνωση, δεν δημιουργείται εντύπωμα (όταν πιεστεί το δέρμα), δεν υποχωρεί έπειτα από ανάρροπη θέση («αυθόρμητα μη αναστρέψιμο στάδιο»)
Στάδιο 4: ορατό, μόνιμο, με εκτεταμένου βαθμού σκλήρυνση του δέρματος και του υποδόριου λίπους και με διόγκωση του προσβεβλημένου μέλους που μπορεί να καταλήξει σε ελεφαντίαση
Υπάρχουν επιπλοκές;
Το προσβεβλημένο άκρο γίνεται επιρρεπές σε λοιμώξεις, ακόμη και εξαιτίας ενός μικρού τραυματισμού ή και τσιμπήματος από έντομο, κάτι που μπορεί να οδηγήσει και σε εμφάνιση χρόνιων άτονων ελκών.
Η κατάσταση κατά την οποία δημιουργείται υποδόρια λοίμωξη ονομάζεται κυτταρίτιδα (ερυσίπελας), η οποία, μετά από επανειλημμένα επεισόδια, μπορεί να προκαλέσει μεγαλύτερη βλάβη στα λεμφαγγεία.
Άλλες επιπλοκές αποτελούν η λεμφαγγειίτις, η λεμφαδενίτις, η λευκοκυττάρρωση, τα λεμφικά συρίγγια, το σύνδρομο Stewart – Treves (κακόηθες αγγειοσάρκωμα, μετά από χρόνια και παραμελημένα λεμφοιδήματα).
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Μετά από λήψη ιστορικού, γίνεται απαραιτήτως κλινική εξέταση. Όταν η αιτιοπαθογένεια του οιδήματος δεν είναι απολύτως ξεκάθαρη, χρειάζεται υπέρηχος, σπινθηρογράφημα λεμφαγγείων, ακόμη και αξονική τομογραφία και λεμφαγγειογραφία, ώστε να αποκλειστούν άλλες αιτίες. Το υπερηχογράφημα κάτω άκρων (triplex) μπορεί να επιδείξει αν η αιτία συνδέεται με χρόνια φλεβική ανεπάρκεια.
Μπορεί να θεραπευτεί το λεμφοίδημα;
Καθώς αποτελεί χρόνιο πρόβλημα, δεν υπάρχει πλήρης θεραπεία με συντηρητικά ή άλλα μέσα (π.χ. χειρουργικά). Η θεραπευτική προσέγγιση αφορά τον έλεγχο του λεμφοιδήματος για την αποφυγή επιπλοκών.
Η φαρμακευτική αγωγή (σε ήπιες μορφές λεμφοιδήματος) και κάποιες τεχνικές (αποιδηματική γυμναστική, παροχέτευση λέμφου με χειρομασάζ - υδρομασάζ, συμπιεστικοί αεροθάλαμοι, ελαστική περίδεση και κάλτσα) μπορούν να ωφελήσουν σε ικανό βαθμό την κατάσταση, ακόμη και τα προχωρημένα στάδια.